Takviye rafının önünde durup üç farklı whey protein kutusunu karşılaştırdıysanız, aradaki farkın sadece fiyat olmadığını fark etmişsinizdir. Etikette "konsantrat", "izolat" veya "hidrolizat" yazması, ürünün nasıl işlendiğini, ne kadar saf olduğunu ve vücudunuzun onu nasıl karşılayacağını anlatır. Whey protein türleri fark ettikçe hangisinin sizin bütçenize, sindirim toleransınıza ve antrenman düzeninize uyduğunu görmek de kolaylaşıyor. Aşağıda üç tipi üretim aşamasından başlayarak, besin içeriği ve maliyet açısından yan yana koyuyoruz.
Whey (peynir altı suyu), sütün kazein proteini pıhtılaştırıldığında geride kalan sıvı kısımdır. Bu sıvı başlangıçta oldukça sulu ve düşük proteinlidir; içinde laktoz, süt yağı ve mineraller de bulunur. Toz haline gelmesi için önce filtrelenip yoğunlaştırılır, sonra kurutulur. İşlemin ne kadar ileri götürüldüğü, elde edilen ürünün adını belirler:
Yani üçü de aynı hammaddeden gelir. Aradaki fark, ne kadar arındırıldığı ve ön sindirime tabi tutulup tutulmadığıdır. Bu da doğrudan protein yüzdesine, tada, karışma davranışına ve fiyata yansır.
Aşağıdaki aralıklar, piyasadaki tipik ürünlerin etiketlerinde gördüğünüz değerlerin genel çerçevesidir; markalar arasında sapma olabilir.
| Özellik | Konsantrat | İzolat | Hidrolizat |
|---|---|---|---|
| Protein oranı (kuru ağırlıkta) | yaklaşık %70–80 | yaklaşık %85–90+ | yaklaşık %85–95 |
| Laktoz | Belirgin miktarda | Çok az | Çok az |
| Yağ | Orta | Düşük | Düşük |
| Emilim hızı | Hızlı | Hızlı | En hızlı |
| Tat | Dolgun, kremalı | Daha hafif | Sıklıkla acı |
| Fiyat | En ekonomik | Orta–yüksek | En yüksek |
Dikkat edilmesi gereken nokta şu: amino asit profili açısından üçü de tam protein sayılır ve leucine dahil dallanmış zincirli amino asitleri iyi oranda içerir. Bu yüzden ayrıca BCAA tozu almanın çoğu kişi için gereksiz olduğu tartışması da buradan doğar — yeterli whey alıyorsanız o amino asitleri zaten alıyorsunuz.
Konsantratın içinde kalan laktoz ve süt yağı bir kusur değil; smoothie'ye veya yulaf lapasına kattığınızda tadı ve dokuyu iyileştirir. Bütçe başına düşen protein miktarı bakımından da genellikle en verimli seçenektir.
Kilo verirken protein ihtiyacının göreli olarak arttığı dönemlerde izolat mantıklı bir tercihtir: aynı kalori bütçesiyle daha fazla protein alırsınız. Bununla birlikte "izolat daha çok kas yapar" gibi bir beklenti gerçekçi değil; belirleyici olan gün sonundaki toplam protein miktarıdır.
Hidrolizatta protein zincirleri kısmen parçalandığı için mide daha az iş yapar. Fakat bu hız avantajının, normal koşullarda kas gelişimine ekstra bir katkı sağladığını söylemek zor. Fiyat farkı ve acı tat da göz önüne alındığında, çoğu rekreasyonel sporcu için gerekli bir yatırım değildir.
Etiketteki tipin ötesinde, ürünü değerlendirirken şu sırayı izlemek işe yarar:
Bir noktayı da netleştirmek gerekir: whey bir besin takviyesidir, temel değil. Yumurta, süt, yoğurt, et, balık ve baklagillerden oluşan bir düzenin üzerine oturduğunda anlam kazanır. Aynı şekilde, D vitamini durumunu